BẢN CHẤT THƯƠNG CHIẾN HOA MỸ

Ngày 18/9/1931, một vụ nổ nhỏ gần xảy ra gần tuyến đường sắt Nam Mãn Châu do Nhật Bản sở hữu, dù cho không gây ra thiệt hại về người và tài sản, song là cái cớ để Đế Quốc Nhật Bản tiến hành cuộc xâm lược tổng lực Mãn Châu sau khi buộc tội cho những người Trung Quốc chống Nhật là thủ phạm của vụ tấn công. Đây là sự kiện mở đầu cho chuỗi những thất bại của Trung Quốc trước Nhật trước khi mất hết phần lớn các vùng đất duyên hải miền Đông cho đế quốc này, từ đó về sau ngày 18/9 trở thành ngày mà người Trung Quốc xem là ngày Quốc nhục và là ngày tồi tệ với người dân Trung Hoa.

Ngày 18/9/2018, không biết tình cờ hay cố ý, song một cựu Đế Quốc là Hoa Kỳ tiến hành bước thứ 2 nhằm leo thang cuộc chiến thương mại Mỹ – Hoa đã bắt đầu từ đầu tháng 6. Tổng thống Donald Trump tuyên bố mức áp thuế mới 10% lên 200 tỷ $ hàng hóa Trung Quốc nhập khẩu, bắt đầu có hiệu lực từ ngày 24/9 và sau đó nâng lên 25% từ năm 2019, trong những động thái đáp trả, Trung Quốc trả đũa bằng mức thuế 5 – 10% lên 60 tỷ $ hàng hóa đi về theo hướng ngược lại.

Song như những lời đe dọa trước đó, 267 tỷ $ hàng hóa còn lại chưa bị đánh thuế của Trung Quốc có lẻ đang nằm trên bàn làm việc của TT Trump, trong khi Trung Quốc dường như đã hết bài để phản công (http://ndh.vn/quy-mo-hang-hoa-ap-thue-dap-tra-sap-het-trung-quoc-tinh-lam-gi-tiep-theo–2018092108415439p145c151.news). Và đang đối mặt những vấn đề kinh tế và cả chính trị cực kì nghiêm trọng, đến nỗi tại diễn đàn kinh tế thế giới đang diễn ra ở Thiên Tân – thủ tướng Trung Quốc Lý Khắc Cường đã phải thừa nhận:

“China is confronted with a host of difficulties and challenges in economic development. Deeply integrated into the world economy, the Chinese economy is inevitably affected by notable changes in the global economic and trade context,” he said. “Indeed, we’re facing greater difficulties in keeping stable performance of the Chinese economy.”

Còn trên bình diện quốc tế, Thương chiến Hoa Mỹ tất nhiên gây sốt với hàng ngàn bài phân tích và hầu hết đều đưa ra một kết luận, “Hoa Kỳ đang tự bắn vào chân mình” giới doanh nghiệp Mỹ rồi sẽ mất lòng tin, cũng như giới đầu tư sẽ thiệt hại nặng bởi cuộc chiến này. Tuy nhiên, mọi việc lại đang cho thấy điều ngược lại, tỷ lệ thất nghiệp liên tục sụt giảm, trong khi tốc độ tăng trưởng kinh tế không hề có dấu hiệu suy giảm, còn thị trường chứng khoán thì liên tục vượt các đỉnh cao đã đạt được trước đó.

Tạm gạt bỏ những tranh luận trái chiều về Thương chiến Hoa Mỹ, có thể thấy cuộc chiến này không đến từ sự bồng phát của một TT Trump thất thường như truyền thông vẫn luôn chế giễu, mà bản chất là kết quả của những mâu thuẫn thâm sâu cố đế kéo dài của một mĩ từ mà thế giới đã luôn ca ngợi trong nhiều thập kỷ qua: “TOÀN CẦU HÓA”.

Vậy mâu thuẫn trên là gì?

Lần tìm nguyên nhân của mâu thuẫn, chúng ta cần quan tâm đến một trong những cách tiếp cận về kinh tế chính trị quốc tế cổ điển – Chủ Nghĩa Trọng Thương (CNTT).

Ra đời từ sớm và là học thuyết kinh tế thống trị các nước châu Âu từ thế kỷ 15 đến cuối thế kỷ 17, khi hệ thống các quốc gia, dân tộc ở đây bắt đầu hình thành. Chủ nghĩa Trọng Thương cho rằng, nhà nước cần phải nắm vai trò chủ đạo trong quản lý nền kinh tế nhằm đạt được lợi ích quốc gia, từ đây các quốc gia theo CNTT thường theo đuổi hai chính sách chủ chốt:

(1) Tạo ra thặng dự thương mại, tức tăng cường xuất khẩu và hạn chế nhập khẩu, điều này tạo ra chính sách bảo hộ nền kinh tế thông qua hàng rào thuế quan. Các khoản thặng dư thương mại kể trên sẽ được các quốc gia sử dụng để nâng cao sức mạnh thông qua xây dựng quân đội, mua sắm vũ khí … nhằm củng cố an ninh quốc gia và nâng vị thế quốc tế.

(2) Định hướng các ngành công nghiệp theo hướng sản xuất các hàng hóa thặng dư cao từ nguyên liệu thô được nhập khẩu với giá rẻ, do đó các quốc gia này khuyến khích và quan tâm đến các ngành công nghiệp, áp thuế cao với các sản phẩm nhập khẩu và trợ cấp cho các sản phẩm xuất khẩu.

Tuy nhiên, lý thuyết trên dần mất đi sức ảnh hưởng khi tư tưởng tự do kinh tế của Adam Smith xuất hiện khi cho rằng CNTT là sai lầm và hướng tới việc chuyển dịch sản xuất đến các quốc gia có khả năng sản xuất rẻ hơn mới giúp nâng cao năng suất xã hội. Và những luận điểm này là cơ sở để David Ricardo xây dựng lý thuyết lợi thế so sánh – và đây là nền tảng cho chính sách tự do thương mại sau này – hay ngày nay là làn sóng “Toàn cầu hóa”.

Tuy nhiên, bất chấp những câu chuyện trên, các quốc gia trên toàn cầu ngày nay vẫn theo đuổi CNTT, song thay vì việc sử dụng hàng rào thuế quan, các quốc gia trên tinh vi hơn khi sử dụng các hàng rào kĩ thuật và phi thuế quan để thực hiện những mục tiêu cơ bản của CNTT kiểu cũ, tức hạn chế nhập khẩu, tăng cường xuất khẩu và sau đó dùng các khoản thặng dư trên để nâng cao sức mạnh quốc gia. Chính sách này được gọi là “Chủ nghĩa trọng thương kiểu mới” và đây cũng là nguồn gốc của vấn đề.

Quay lại tình hình hiện nay.

Kể từ khi chiến tranh Lạnh kết thúc cũng như Liên Xô tan rã vào năm 1991, câu chuyện về một thế giới đại đồng khi tất cả các nước đều tự do buôn bán với nhau trở nên phổ biến, đây cũng là nền tảng để xuất hiện trào lưu Toàn cầu hóa. Từ đây, Tổ chức thương mại thế giới (WTO) được thành lập vào ngày 1/1/1995 dưới tiền thân là Hiệp ước chung về Thương mại và Thuế Quan (GATT), được sự hỗ trợ từ Hoa Kỳ, WTO nhanh chóng đóng vai trò quan trọng trong việc thiết lập cơ chế giám sát và hỗ trợ thương mại trên toàn cầu.

Với cơ chế hướng tới hạ và phá bỏ hàng rào thuế quan các nước thành viên cũng như tạo điều kiện cho thương mại giữa các nền kinh tế thị trường, trong đó vai trò Nhà nước bị hạn chế, WTO giúp tiến trình toàn cầu hóa được thực hiện một cách thông suốt, nguồn vốn từ các quốc gia phát triển bắt đầu chảy về những nước kém phát triển hoặc đang phát triển có lợi thế lợi về chi phí nhân công, nguồn tài nguyên để chế tạo sản phẩm, sau đó quay trở lại chính quốc. Tuy nhiên, dù luôn đề cao về “Toàn cầu hóa” song các quốc gia vẫn ngấm ngầm sử dụng các chính sách bảo hộ cho nền kinh tế quốc gia mình, như hạn ngạch nhập khẩu, trợ cấp xuất khẩu hay các hàng rào kỹ thuật để thực hiện Chủ Nghĩa Trọng Thương Kiểu Mới như đã đề cập ở trên. Và một trong những quốc gia áp dụng nhuần nhuyễn chiến thuật này không ai khác chính là Trung Quốc.

Với lợi thế lực lượng lao động dồi dào cộng nhân công giá rẻ, Trung Quốc trở thành thanh nam châm thu hút dòng vốn toàn cầu, từ đó bức phá trở thành công xưởng của thế giới cũng như nền kinh tế lớn thứ hai sau Mỹ. Tuy nhiên, sự tăng trưởng của Trung Quốc kéo theo tình trạng “bần cùng hóa người láng giềng” (Begger thy neighbor) khi sử dụng CSTT kiểu mới kể trên, dòng vốn tư bản của Mỹ rút khỏi chính quốc đi đầu tư kiếm lời ở Trung Quốc để hưởng lợi thế nhân công, sau đó quay về để đảm bảo an toàn, song đó chỉ là các bang duyên hải với tổ hợp các tập đoàn thương mại toàn cầu, còn lại các bang nội địa là cái nôi của nền sản xuất Hoa Kỳ bị mắc kẹt trong tiến trình đó, và Donald Trump xuất hiện để giải quyết mâu thuẫn trên.

Ngay từ đầu, điều mà Tổng thống Trump nhắc tới không phải Trade Deficit mà là Trade Fair (Giao thương công bằng), trong một thời dài, các đối tác toàn cầu đã hưởng lợi lớn từ Hoa Kỳ nhờ sự không công bằng về thương mại song vẫn rêu rao câu chuyện Toàn cầu hóa. Chính vì thế, việc TT Trump mở cuộc thương chiến với hầu hết các đối tác lớn và nhất là Trung Quốc đơn thuần chỉ để xác lập lại câu chuyện Trade Fair kia. Và sau thời gian thương chiến, mặt trận chiến tranh đã thay đổi, Trung Quốc dần bị cô lập khi các đối tác thương mại như EU, Nhật, … hiểu ra vấn đề và chuyển hướng sát cánh cùng Mỹ trong cuộc thương chiến lớn nhất lịch sử.

Từ câu chuyện trên, Thương chiến Hoa Mỹ nhiều khả năng sẽ còn tiếp tục kéo dài, nhất là khi kinh tế Hoa Kỳ vẫn đang thể hiện được bộ mặt tăng trưởng quá mạnh mẽ sau các chính sách kích thích từ Chính quyền Donald Trump, Toàn cầu hóa sẽ phải thay đổi, WTO sẽ phải thay đổi, và tất nhiên Trung Quốc cũng không thể thoát khỏi vòng xoáy trên.

Nhưng liệu đến thời điểm thay đổi đó, Trung Quốc còn giữ được sự ổn định, hay đang ngổn ngang vì những vấn đề nội tại bộc phát sau thời gian dài tăng trưởng nóng như những gì Cựu thủ tướng Trung Quốc Ôn Gia Bảo từng nhận định về quốc gia mình vào đầu năm 2007.

INTERNET.

(Lượt xem: 149 lần, 1: Lượt xem trong ngày)